V. Małżeństwo konkordatowe

Jest dobitnym przykładem styczności prawa państwowego z kanonicznym (tj. kościelnym). Taką nazwą określa się małżeństwo kościelne, które, na mocy konkordatu pomiędzy rządem RP a Stolicą Apostolską z 1998 r., pociąga za sobą w obrębie prawa państwowego skutki cywilne.

W oparciu o szczegółowe uzgodnienia wzmiankowanego konkordatu małżeństwo to jest zawierane przy równoczesnym zachowaniu przepisów prawa kanonicznego i prawa cywilnego. Po ślubie kościelnym małżeństwo konkordatowe zostaje zapisane w Księgach Parafialnych a następnie w ustawowym terminie zarejestrowane w ewidencji małżeństw cywilnych we właściwym Urzędzie Stanu Cywilnego.

Co do instytucji małżeństwa konkordatowego istnieją przede wszystkim dwa fałszywe mniemania, o treści wzajemnie sprzecznej, a mianowicie:

  • opinia, jakoby fakt zawarcia takiego małżeństwa odbierał stronom w sytuacji rozpadu pożycia prawną możliwość przeprowadzenia rozwodu cywilnego albo
  • opinia, że wskutek zawarcia małżeństwa konkordatowego rozwód cywilny rozwiązuje jednocześnie małżeństwo sakramentalne.

Istotną cechą małżeństwa konkordatowego jest to, że respektuje ono prawo kanoniczne w odniesieniu do tego małżeństwa jako aktu sakramentalnego a jednocześnie prawo państwowe w zakresie skutków cywilnych zawarcia tego małżeństwa. Oznacza to, że małżeństwo konkordatowe jako akt sakramentalny na gruncie prawa kanonicznego zachowuje swoje istotne przymioty: jedność oraz nierozerwalność i nie może ustać poprzez orzeczenie rozwodu cywilnego przez sąd państwowy; natomiast na gruncie prawa państwowego podlega ono przepisom prawa cywilnego i w zakresie skutków cywilnych zawarcia, jako związek małżeński w rozumieniu cywilno-prawnym, może ulec rozwiązaniu przez rozwód.

Przy tym orzeczenie rozwodu cywilnego w przypadku małżeństwa konkordatowego nie jest żadną miarą równoznaczne z kanonicznym stwierdzeniem nieważności zawarcia tego małżeństwa jako aktu sakramentalnego.